• Últimas noticias
  • Todo
  • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

La leyenda de la “Ciguanaba” disponible en idioma “ch’orti”

4 de febrero de 2025
Resumen de Noticias AGN / Foto: AGN

Resumen de noticias – jueves 26 de febrero 2026

26 de febrero de 2026
Comisión de Postulación modifica tabla de gradación. / Foto: DCA.

Comisión de postulación para fiscal general modifica tabla de gradación en ponderación de años de experiencia

26 de febrero de 2026
Misión de la OEA insta a elegir fiscal general incorporando criterios que evalúen la idoneidad, independencia y honradez. / Foto: DCA.

Misión de la OEA llama a que la evaluación de aspirantes a fiscal general se rija por la idoneidad

26 de febrero de 2026
Ministerio de Cultura fortalece acciones para salvaguardar la sal negra en Sacapulas. (Foto: MCD)

Autoridades de Cultura visitan Sacapulas en busca de salvaguardar la tradición de la sal negra

26 de febrero de 2026
Las autoridades informaron que los operativos se ejecutan de manera ininterrumpida, las 24 horas del día, los siete días de la semana. / Foto: PNC.

Operación Centinela Escuintla inicia segunda fase con primeras acciones en colonias priorizadas

26 de febrero de 2026
Mineco efectúa tercera reunión de la mesa técnica del sector agroexportador

Mineco sigue análisis de oportunidades con el sector agroexportador por aranceles de EE. UU.

26 de febrero de 2026
MAGA fortalece huertos familiares con entrega de kits productivos. (Foto: MAGA)

MAGA fortalece huertos familiares con entrega de kits productivos

26 de febrero de 2026
Conred presenta Plan de Gestión de riego en reunión preparatoria del Conadur

Conred presenta Plan de Gestión de Riesgo con un llamado a fortalecer la participación a nivel local

26 de febrero de 2026
Actividad de volcán de Fuego. / Foto: MAGA.

MAGA advierte a productores agrícolas y pecuarios por actividad del volcán de Fuego

26 de febrero de 2026
Lactancia materna como un derecho. / Foto: Archivo.

Existen 42 espacios adecuados para la lactancia materna en instituciones públicas y privadas

26 de febrero de 2026
Ministerio de Ambiente y Recursos Naturales avanza en la actualización del Reglamento Ambiental de Vertidos de Aguas Residuales. (Foto: archivo)

Ministerio de Ambiente avanza en actualización del Reglamento Ambiental de Vertidos de Aguas Residuales

26 de febrero de 2026
Realizan la Primera Reunión Preparatoria del Conadur

Realizan la Primera Reunión Preparatoria del Conadur del 2026

26 de febrero de 2026
Guatemala de la Asunción
jueves, febrero 26, 2026
  • Iniciar Sesión
Agencia Guatemalteca de Noticias
  • Inicio
  • Nosotros
  • Noticias
  • Categorías
    • GOBIERNO
      • COVID-19
      • Salud
      • Educación
      • Seguridad
      • Transparencia
      • Desarrollo Social
    • NACIONALES
      • Presidencia
      • Migrantes
      • Medio Ambiente
      • Diplomacia
    • INTERNACIONALES
    • DEPARTAMENTALES
      • Alta Verapaz
      • Baja Verapaz
      • Chimaltenango
      • Chiquimula
      • El Progreso
      • Escuintla
      • Guatemala
      • Huehuetenango
      • Izabal
      • Jalapa
      • Jutiapa
      • Petén
      • Quetzaltenango
      • Quiché
      • Retalhuleu
      • Sacatepéquez
      • San Marcos
      • Santa Rosa
      • Sololá
      • Suchitepéquez
      • Totonicapán
      • Zacapa
    • ECONOMÍA
      • Infraestructura
      • Reactivación Económica
      • Emprendimiento
      • Turismo
    • SALUD Y VIDA
      • Alimentación
      • Familia
      • Mujer
    • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
    • DEPORTES
    • CULTURA
      • Música
      • Espectáculos
Sin Resultados
Ver todos los resultados
Agencia Guatemalteca de Noticias
Sin Resultados
Ver todos los resultados

La leyenda de la “Ciguanaba” disponible en idioma “ch’orti”

Academia de Lenguas Mayas rescata riqueza cultural por medio de Programas de Estudios Culturales Ch’orti.

Cindy Alonzo por Cindy Alonzo
4 de febrero de 2025
en CULTURA, NACIONALES, preservación de idiomas nacionales
Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

Ciudad de Guatemala, 4 feb (AGN).- La Academia de Lenguas Mayas, desde su portal web, cuenta con una variedad de traducciones en idiomas mayas, con el objetivo de enriquecer el vocabulario de los lectores y rescatar la riqueza cultural maya. Entre los textos traducidos al idioma ch’orti’ se encuentra la leyenda de la Ciguanaba.

Traducción al ch’orti

UNUMER E K’ECH’UJ Ayan ta inyajr tama inwojr otot oni’x ma’ni ja’x sa’rum unak’ uyotot e pak’ab’ob’, tuno’rxix ani ajtaka ayan ut’isb’ir twa’ uk ‘anpesob’, b’an ixto kochwa’ yaja’, ta ch’akte’ tya’ awayanob’ tichan, ma’chi awayanob’ ta rum ani, ja’xirob’ una’tob’ ani tama e ayan e k’ech’ uj, tamar ixto ayan ai cha’kojt winikob’, xe’.

ayanix ayi umaxtakob’, akb’are taka, tichan a’xin awayanob’, una’tob’ix tama utarer e k’ech’uj, akb’ar ak’otoy, ixni’x ma’ni tuk’a’ takar twa ‘ujanch’aknesob’ e akb’ar, takar taka e si’ ani ut’oryob’ e k’ajk, uturb’ob’ e syan si’ twa’ uyari.

y syan u’t k’ajk twa’ ujanch’aknes, tama inte’ akb’ar uwirob’ ochoy e k’ech’uj kay k’ixi, una’tob’ix ayi ya’, jay k’anix ak’otoy e k’ech’uj, war ak’otoy tamar e yaja’ ma’chi’x aturanob’, tuno’r e akb’arob’ ak’otoy ak’ixi ub’an, kora kora ayi usutrub’a ak’ixi taka u’t e k’ajk, asisay ayi, tamar ixto e winik war uk’opi ayi uyutir e k’o’, yi tya’.

 turi’x morojseb’ir y syan uyutir y nukir k’o’, y k’ech’uj uwira, tara ayan ajcha’ni y ch’um cha’yi. Ch’um ayi e k’o’ tu’t e k’ech’uj, kochwa’ ma inpojpi inwojr inmak’i cha’yi, ejk’ar k’ani inch’ab’u inwojr ta k’ajk, yi e no lo lograste.

O’jron e k’ech’uj, tya’ no apareció ante el cuchillo, sino que el k’ech’uj fue comido por el k’ech’uj; en la gente cha’yi, ejk’ar k’ani inch’ab’u inwojr uch’um cha’yi, yi ma’chi k’ani inyori, jay ma’chi apuruy u’t e k’ech’uj, b’ajk’at b’ anto kab’ajk’use cha’yi, akba’re taka ut’oryob’ e syan k’ajk, utzub’ob’ cha’wojr nukir k’o’ tu’t e k’ajk twa’ atak’a, ja ‘xirob’ ixin ch’anob’ tichan, e ch’um kay ojmay uta’, nakpat.

 Tu madre y tu hijo, son tus madres, son tus hijos… O atacas, o atacas, o atacas, o atacas, o atacas, o atacas.

Atacar al cha’yi; yi e winik tz’ustaka ch’a’rwar uyub’i, kay ojmay, tak’a e ch’um, witk’a e ch’um, k’apa pok’cha ixin e syan uta’ e ch’ um tu ‘t e k’ech’uj, umen taka e yaja’ ma’chi’x sutpa k’otoy, taka e pojb’ir k’o’ ajnesna e k’ech’uj. Hay seis ub’ajne’r o’jron. El hombre que hizo esto era un chivo expiatorio.

Comunidad lingüística ch’orti

La Academia de Lenguas Mayas realizó la investigación sobre la historia del pueblo ch’orti, encontrando que este habita en la región fronteriza montañosa entre Guatemala y Honduras desde varios siglos.

Surge como espacio organizativo campesino en los primeros años de la década de los 90 en demanda de los derechos sobre la tierra y los insumos para la producción de esta y su comercialización en el mercado nacional.

En sus inicios se denominó comunidad local ch’orti y con las vinculaciones idiomáticas de otras comunidades se cambió por comunidad lingüística ch’orti y que formaría parte de las 22 comunidades lingüísticas reconocidas en Ley de la Academia de Lenguas Mayas de Guatemala, según Decreto 65-90.

Lea también:

ALMG cuenta con traducción a “itza’” de Ley contra Violencia Sexual y Trata

ca/dc/dm

Etiquetas: Ch'orti'CiguanabaleyendasLeyendas de Guatemala
Agencia Guatemalteca de Noticias

AGN.GT - 2021

Sitio web desarrollado por:

  • SCSPR

Síguenos

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

Sin Resultados
Ver todos los resultados
  • Inicio
  • Nosotros
  • Noticias
  • Categorías
    • GOBIERNO
      • COVID-19
      • Salud
      • Educación
      • Seguridad
      • Transparencia
      • Desarrollo Social
    • NACIONALES
      • Presidencia
      • Migrantes
      • Medio Ambiente
      • Diplomacia
    • INTERNACIONALES
    • DEPARTAMENTALES
      • Alta Verapaz
      • Baja Verapaz
      • Chimaltenango
      • Chiquimula
      • El Progreso
      • Escuintla
      • Guatemala
      • Huehuetenango
      • Izabal
      • Jalapa
      • Jutiapa
      • Petén
      • Quetzaltenango
      • Quiché
      • Retalhuleu
      • Sacatepéquez
      • San Marcos
      • Santa Rosa
      • Sololá
      • Suchitepéquez
      • Totonicapán
      • Zacapa
    • ECONOMÍA
      • Infraestructura
      • Reactivación Económica
      • Emprendimiento
      • Turismo
    • SALUD Y VIDA
      • Alimentación
      • Familia
      • Mujer
    • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
    • DEPORTES
    • CULTURA
      • Música
      • Espectáculos

AGN.GT - 2021