• Últimas noticias
  • Todo
  • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

La leyenda de la “Ciguanaba” disponible en idioma “ch’orti”

4 de febrero de 2025
Presidente Bernardo Arévalo

Presidente: “Estamos aquí para devolverle el Gobierno a la gente”

16 de abril de 2026
Ministerio de Salud denuncia sustracción de medicamentos en el Hospital Nacional Infantil de Puerto Barrios. (Foto: captura de pantalla)

Salud denuncia sustracción de medicamentos en el Hospital Nacional Infantil de Puerto Barrios por más de 160 mil quetzales

16 de abril de 2026
El papa León XIV, durante su encuentro con el presidente de Camerún, Paul Biya.

El Papa desde Camerún: “El mundo está siendo destruido por unos pocos tiranos”

16 de abril de 2026
Guatemala lanza su Séptimo Plan de Acción Nacional de Gobierno Abierto 2026-2027

Guatemala lanza su Séptimo Plan de Acción Nacional de Gobierno Abierto 2026-2027

16 de abril de 2026
Autobús de transportes Esmeralda choca contra poste del tendido eléctrico en el km 17 de la ruta al Pacífico.

La DGT interviene por accidente de autobús en el km 17 de la ruta al Pacífico

16 de abril de 2026
Alta Verapaz impulsa el Registro Social de Hogares en Senahú para fortalecer la atención a la población

Alta Verapaz impulsa el Registro Social de Hogares en Senahú para fortalecer la atención a la población

16 de abril de 2026
Las autoridades indicaron que estos operativos continuarán desarrollándose en diferentes sectores, como parte de las acciones preventivas. / Foto: PNC

PNC reporta aumento sostenido en capturas y decomiso de armas en el primer trimestre

16 de abril de 2026
En el lugar fueron incautadas 11 bolsas que contenían marihuana, presuntamente destinadas para su distribución en el sector. / Foto: PNC

PNC desarticula punto de venta de droga y decomisa más de 25 mil quetzales en Escuintla

16 de abril de 2026
Construcción de diez institutos tecnológicos regionales requerirá 350 millones de quetzales./Foto: Gobierno de Guatemala.

Gobierno invertirá 350 millones de quetzales en la construcción de 10 institutos regionales

16 de abril de 2026
Sede del Ministerio de Finanzas. / Foto: Minfin.

Guatemala mejora su evaluación en transparencia presupuestaria

16 de abril de 2026
PNC destruye pista clandestina en Petén durante operativo antinarcótico en zona fronteriza

PNC destruye pista clandestina en Petén durante operativo antinarcótico en zona fronteriza

16 de abril de 2026
El secretario de Guerra de EE. UU., Pete Hegseth, asegura que su país está preparado para continuar con los ataques si no se consigue acuerdo con Irán.

EE. UU. asegura que está listo para reiniciar ataques si Irán no llega a un acuerdo

16 de abril de 2026
Guatemala de la Asunción
jueves, abril 16, 2026
  • Iniciar Sesión
Agencia Guatemalteca de Noticias
  • Inicio
  • Nosotros
  • Noticias
  • Categorías
    • GOBIERNO
      • COVID-19
      • Salud
      • Educación
      • Seguridad
      • Transparencia
      • Desarrollo Social
    • NACIONALES
      • Presidencia
      • Migrantes
      • Medio Ambiente
      • Diplomacia
    • INTERNACIONALES
    • DEPARTAMENTALES
      • Alta Verapaz
      • Baja Verapaz
      • Chimaltenango
      • Chiquimula
      • El Progreso
      • Escuintla
      • Guatemala
      • Huehuetenango
      • Izabal
      • Jalapa
      • Jutiapa
      • Petén
      • Quetzaltenango
      • Quiché
      • Retalhuleu
      • Sacatepéquez
      • San Marcos
      • Santa Rosa
      • Sololá
      • Suchitepéquez
      • Totonicapán
      • Zacapa
    • ECONOMÍA
      • Infraestructura
      • Reactivación Económica
      • Emprendimiento
      • Turismo
    • SALUD Y VIDA
      • Alimentación
      • Familia
      • Mujer
    • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
    • DEPORTES
    • CULTURA
      • Música
      • Espectáculos
Sin Resultados
Ver todos los resultados
Agencia Guatemalteca de Noticias
Sin Resultados
Ver todos los resultados

La leyenda de la “Ciguanaba” disponible en idioma “ch’orti”

Academia de Lenguas Mayas rescata riqueza cultural por medio de Programas de Estudios Culturales Ch’orti.

Cindy Alonzo por Cindy Alonzo
4 de febrero de 2025
en CULTURA, NACIONALES, preservación de idiomas nacionales
Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

Ciudad de Guatemala, 4 feb (AGN).- La Academia de Lenguas Mayas, desde su portal web, cuenta con una variedad de traducciones en idiomas mayas, con el objetivo de enriquecer el vocabulario de los lectores y rescatar la riqueza cultural maya. Entre los textos traducidos al idioma ch’orti’ se encuentra la leyenda de la Ciguanaba.

Traducción al ch’orti

UNUMER E K’ECH’UJ Ayan ta inyajr tama inwojr otot oni’x ma’ni ja’x sa’rum unak’ uyotot e pak’ab’ob’, tuno’rxix ani ajtaka ayan ut’isb’ir twa’ uk ‘anpesob’, b’an ixto kochwa’ yaja’, ta ch’akte’ tya’ awayanob’ tichan, ma’chi awayanob’ ta rum ani, ja’xirob’ una’tob’ ani tama e ayan e k’ech’ uj, tamar ixto ayan ai cha’kojt winikob’, xe’.

ayanix ayi umaxtakob’, akb’are taka, tichan a’xin awayanob’, una’tob’ix tama utarer e k’ech’uj, akb’ar ak’otoy, ixni’x ma’ni tuk’a’ takar twa ‘ujanch’aknesob’ e akb’ar, takar taka e si’ ani ut’oryob’ e k’ajk, uturb’ob’ e syan si’ twa’ uyari.

y syan u’t k’ajk twa’ ujanch’aknes, tama inte’ akb’ar uwirob’ ochoy e k’ech’uj kay k’ixi, una’tob’ix ayi ya’, jay k’anix ak’otoy e k’ech’uj, war ak’otoy tamar e yaja’ ma’chi’x aturanob’, tuno’r e akb’arob’ ak’otoy ak’ixi ub’an, kora kora ayi usutrub’a ak’ixi taka u’t e k’ajk, asisay ayi, tamar ixto e winik war uk’opi ayi uyutir e k’o’, yi tya’.

 turi’x morojseb’ir y syan uyutir y nukir k’o’, y k’ech’uj uwira, tara ayan ajcha’ni y ch’um cha’yi. Ch’um ayi e k’o’ tu’t e k’ech’uj, kochwa’ ma inpojpi inwojr inmak’i cha’yi, ejk’ar k’ani inch’ab’u inwojr ta k’ajk, yi e no lo lograste.

O’jron e k’ech’uj, tya’ no apareció ante el cuchillo, sino que el k’ech’uj fue comido por el k’ech’uj; en la gente cha’yi, ejk’ar k’ani inch’ab’u inwojr uch’um cha’yi, yi ma’chi k’ani inyori, jay ma’chi apuruy u’t e k’ech’uj, b’ajk’at b’ anto kab’ajk’use cha’yi, akba’re taka ut’oryob’ e syan k’ajk, utzub’ob’ cha’wojr nukir k’o’ tu’t e k’ajk twa’ atak’a, ja ‘xirob’ ixin ch’anob’ tichan, e ch’um kay ojmay uta’, nakpat.

 Tu madre y tu hijo, son tus madres, son tus hijos… O atacas, o atacas, o atacas, o atacas, o atacas, o atacas.

Atacar al cha’yi; yi e winik tz’ustaka ch’a’rwar uyub’i, kay ojmay, tak’a e ch’um, witk’a e ch’um, k’apa pok’cha ixin e syan uta’ e ch’ um tu ‘t e k’ech’uj, umen taka e yaja’ ma’chi’x sutpa k’otoy, taka e pojb’ir k’o’ ajnesna e k’ech’uj. Hay seis ub’ajne’r o’jron. El hombre que hizo esto era un chivo expiatorio.

Comunidad lingüística ch’orti

La Academia de Lenguas Mayas realizó la investigación sobre la historia del pueblo ch’orti, encontrando que este habita en la región fronteriza montañosa entre Guatemala y Honduras desde varios siglos.

Surge como espacio organizativo campesino en los primeros años de la década de los 90 en demanda de los derechos sobre la tierra y los insumos para la producción de esta y su comercialización en el mercado nacional.

En sus inicios se denominó comunidad local ch’orti y con las vinculaciones idiomáticas de otras comunidades se cambió por comunidad lingüística ch’orti y que formaría parte de las 22 comunidades lingüísticas reconocidas en Ley de la Academia de Lenguas Mayas de Guatemala, según Decreto 65-90.

Lea también:

ALMG cuenta con traducción a “itza’” de Ley contra Violencia Sexual y Trata

ca/dc/dm

Etiquetas: Ch'orti'CiguanabaleyendasLeyendas de Guatemala
Agencia Guatemalteca de Noticias

AGN.GT - 2021

Sitio web desarrollado por:

  • SCSPR

Síguenos

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

Sin Resultados
Ver todos los resultados
  • Inicio
  • Nosotros
  • Noticias
  • Categorías
    • GOBIERNO
      • COVID-19
      • Salud
      • Educación
      • Seguridad
      • Transparencia
      • Desarrollo Social
    • NACIONALES
      • Presidencia
      • Migrantes
      • Medio Ambiente
      • Diplomacia
    • INTERNACIONALES
    • DEPARTAMENTALES
      • Alta Verapaz
      • Baja Verapaz
      • Chimaltenango
      • Chiquimula
      • El Progreso
      • Escuintla
      • Guatemala
      • Huehuetenango
      • Izabal
      • Jalapa
      • Jutiapa
      • Petén
      • Quetzaltenango
      • Quiché
      • Retalhuleu
      • Sacatepéquez
      • San Marcos
      • Santa Rosa
      • Sololá
      • Suchitepéquez
      • Totonicapán
      • Zacapa
    • ECONOMÍA
      • Infraestructura
      • Reactivación Económica
      • Emprendimiento
      • Turismo
    • SALUD Y VIDA
      • Alimentación
      • Familia
      • Mujer
    • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
    • DEPORTES
    • CULTURA
      • Música
      • Espectáculos

AGN.GT - 2021