• Últimas noticias
  • Todo
  • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

La leyenda de la “Ciguanaba” disponible en idioma “ch’orti”

4 de febrero de 2025
Resumen de Noticias AGN / Foto: AGN

Resumen de noticias – lunes 12 de enero 2026

12 de enero de 2026
Mintrab celebra feria de empleo en la Ciudad de Guatemala./Foto: Mintrab.

Mintrab celebra feria de empleo ofreciendo más de 300 oportunidades de trabajo

12 de enero de 2026
Hospital Departamental de Sololá refuerza protocolos de atención y prevención ante el sarampión. (Foto: archivo)

Hospital Departamental de Sololá refuerza protocolos de atención y prevención ante el sarampión

12 de enero de 2026
Programa Mi Escuela Viaja al Museo beneficio a más de 16 mil estudiantes y docentes. (Foto: archivo SCSP)

Programa Mi Escuela Viaja al Museo benefició a más de 16 mil estudiantes y docentes

12 de enero de 2026
Aeropuerto La Aurora atendió 637 emergencias en 205./Foto: Archivo AGN.

Aeropuerto La Aurora atendió 637 emergencias durante 2025

12 de enero de 2026
CCO impulsa la inclusión laboral de adolescentes con discapacidad. / Foto: SBS.

CCO impulsa la inclusión laboral de adolescentes con discapacidad

12 de enero de 2026
Avanzan los trabajos de mejoramiento en Escuela Primaria Urbana de Comapa, Jutiapa

Avanzan los trabajos de mejoramiento en Escuela Primaria Urbana de Comapa, Jutiapa

12 de enero de 2026
El Plan Centinela, implementado en conjunto con otras fuerzas de seguridad, forma parte de los esfuerzos del Estado por reducir los índices delictivos. / Foto: DT-PNC.

DT-PNC refuerza controles viales y de seguridad con Operación Centinela

12 de enero de 2026
Articulación para fortalecer acciones en materia de seguridad en Petén

Articulación para fortalecer acciones en materia de seguridad en Petén

12 de enero de 2026
Coredur fortalece alianzas orientadas al desarrollo de Retalhuleu

Coredur fortalece alianzas orientadas al desarrollo de Retalhuleu

12 de enero de 2026
Ministerio de Educación entregó más de 21 mil becas durante 2025. (Foto: archivo SCSP)

Ministerio de Educación entregó más de 21 mil becas durante 2025

12 de enero de 2026
Presidente invita a la población a participar en el Informe Abierto este 16 de enero

Presidente invita a la población a participar en el Informe Abierto este 16 de enero

12 de enero de 2026
Guatemala de la Asunción
martes, enero 13, 2026
  • Iniciar Sesión
Agencia Guatemalteca de Noticias
  • Inicio
  • Nosotros
  • Noticias
  • Categorías
    • GOBIERNO
      • COVID-19
      • Salud
      • Educación
      • Seguridad
      • Transparencia
      • Desarrollo Social
    • NACIONALES
      • Presidencia
      • Migrantes
      • Medio Ambiente
      • Diplomacia
    • INTERNACIONALES
    • DEPARTAMENTALES
      • Alta Verapaz
      • Baja Verapaz
      • Chimaltenango
      • Chiquimula
      • El Progreso
      • Escuintla
      • Guatemala
      • Huehuetenango
      • Izabal
      • Jalapa
      • Jutiapa
      • Petén
      • Quetzaltenango
      • Quiché
      • Retalhuleu
      • Sacatepéquez
      • San Marcos
      • Santa Rosa
      • Sololá
      • Suchitepéquez
      • Totonicapán
      • Zacapa
    • ECONOMÍA
      • Infraestructura
      • Reactivación Económica
      • Emprendimiento
      • Turismo
    • SALUD Y VIDA
      • Alimentación
      • Familia
      • Mujer
    • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
    • DEPORTES
    • CULTURA
      • Música
      • Espectáculos
Sin Resultados
Ver todos los resultados
Agencia Guatemalteca de Noticias
Sin Resultados
Ver todos los resultados

La leyenda de la “Ciguanaba” disponible en idioma “ch’orti”

Academia de Lenguas Mayas rescata riqueza cultural por medio de Programas de Estudios Culturales Ch’orti.

Cindy Alonzo por Cindy Alonzo
4 de febrero de 2025
en CULTURA, NACIONALES, preservación de idiomas nacionales
Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

Leyenda de la "Ciguanaba" traducida al "ch'orti'". / Foto: Ministerio de Cultura y Deportes.

Ciudad de Guatemala, 4 feb (AGN).- La Academia de Lenguas Mayas, desde su portal web, cuenta con una variedad de traducciones en idiomas mayas, con el objetivo de enriquecer el vocabulario de los lectores y rescatar la riqueza cultural maya. Entre los textos traducidos al idioma ch’orti’ se encuentra la leyenda de la Ciguanaba.

Traducción al ch’orti

UNUMER E K’ECH’UJ Ayan ta inyajr tama inwojr otot oni’x ma’ni ja’x sa’rum unak’ uyotot e pak’ab’ob’, tuno’rxix ani ajtaka ayan ut’isb’ir twa’ uk ‘anpesob’, b’an ixto kochwa’ yaja’, ta ch’akte’ tya’ awayanob’ tichan, ma’chi awayanob’ ta rum ani, ja’xirob’ una’tob’ ani tama e ayan e k’ech’ uj, tamar ixto ayan ai cha’kojt winikob’, xe’.

ayanix ayi umaxtakob’, akb’are taka, tichan a’xin awayanob’, una’tob’ix tama utarer e k’ech’uj, akb’ar ak’otoy, ixni’x ma’ni tuk’a’ takar twa ‘ujanch’aknesob’ e akb’ar, takar taka e si’ ani ut’oryob’ e k’ajk, uturb’ob’ e syan si’ twa’ uyari.

y syan u’t k’ajk twa’ ujanch’aknes, tama inte’ akb’ar uwirob’ ochoy e k’ech’uj kay k’ixi, una’tob’ix ayi ya’, jay k’anix ak’otoy e k’ech’uj, war ak’otoy tamar e yaja’ ma’chi’x aturanob’, tuno’r e akb’arob’ ak’otoy ak’ixi ub’an, kora kora ayi usutrub’a ak’ixi taka u’t e k’ajk, asisay ayi, tamar ixto e winik war uk’opi ayi uyutir e k’o’, yi tya’.

 turi’x morojseb’ir y syan uyutir y nukir k’o’, y k’ech’uj uwira, tara ayan ajcha’ni y ch’um cha’yi. Ch’um ayi e k’o’ tu’t e k’ech’uj, kochwa’ ma inpojpi inwojr inmak’i cha’yi, ejk’ar k’ani inch’ab’u inwojr ta k’ajk, yi e no lo lograste.

O’jron e k’ech’uj, tya’ no apareció ante el cuchillo, sino que el k’ech’uj fue comido por el k’ech’uj; en la gente cha’yi, ejk’ar k’ani inch’ab’u inwojr uch’um cha’yi, yi ma’chi k’ani inyori, jay ma’chi apuruy u’t e k’ech’uj, b’ajk’at b’ anto kab’ajk’use cha’yi, akba’re taka ut’oryob’ e syan k’ajk, utzub’ob’ cha’wojr nukir k’o’ tu’t e k’ajk twa’ atak’a, ja ‘xirob’ ixin ch’anob’ tichan, e ch’um kay ojmay uta’, nakpat.

 Tu madre y tu hijo, son tus madres, son tus hijos… O atacas, o atacas, o atacas, o atacas, o atacas, o atacas.

Atacar al cha’yi; yi e winik tz’ustaka ch’a’rwar uyub’i, kay ojmay, tak’a e ch’um, witk’a e ch’um, k’apa pok’cha ixin e syan uta’ e ch’ um tu ‘t e k’ech’uj, umen taka e yaja’ ma’chi’x sutpa k’otoy, taka e pojb’ir k’o’ ajnesna e k’ech’uj. Hay seis ub’ajne’r o’jron. El hombre que hizo esto era un chivo expiatorio.

Comunidad lingüística ch’orti

La Academia de Lenguas Mayas realizó la investigación sobre la historia del pueblo ch’orti, encontrando que este habita en la región fronteriza montañosa entre Guatemala y Honduras desde varios siglos.

Surge como espacio organizativo campesino en los primeros años de la década de los 90 en demanda de los derechos sobre la tierra y los insumos para la producción de esta y su comercialización en el mercado nacional.

En sus inicios se denominó comunidad local ch’orti y con las vinculaciones idiomáticas de otras comunidades se cambió por comunidad lingüística ch’orti y que formaría parte de las 22 comunidades lingüísticas reconocidas en Ley de la Academia de Lenguas Mayas de Guatemala, según Decreto 65-90.

Lea también:

ALMG cuenta con traducción a “itza’” de Ley contra Violencia Sexual y Trata

ca/dc/dm

Etiquetas: Ch'orti'CiguanabaleyendasLeyendas de Guatemala
Agencia Guatemalteca de Noticias

AGN.GT - 2021

Sitio web desarrollado por:

  • SCSPR

Síguenos

Welcome Back!

Login to your account below

Forgotten Password?

Retrieve your password

Please enter your username or email address to reset your password.

Log In

Add New Playlist

Sin Resultados
Ver todos los resultados
  • Inicio
  • Nosotros
  • Noticias
  • Categorías
    • GOBIERNO
      • COVID-19
      • Salud
      • Educación
      • Seguridad
      • Transparencia
      • Desarrollo Social
    • NACIONALES
      • Presidencia
      • Migrantes
      • Medio Ambiente
      • Diplomacia
    • INTERNACIONALES
    • DEPARTAMENTALES
      • Alta Verapaz
      • Baja Verapaz
      • Chimaltenango
      • Chiquimula
      • El Progreso
      • Escuintla
      • Guatemala
      • Huehuetenango
      • Izabal
      • Jalapa
      • Jutiapa
      • Petén
      • Quetzaltenango
      • Quiché
      • Retalhuleu
      • Sacatepéquez
      • San Marcos
      • Santa Rosa
      • Sololá
      • Suchitepéquez
      • Totonicapán
      • Zacapa
    • ECONOMÍA
      • Infraestructura
      • Reactivación Económica
      • Emprendimiento
      • Turismo
    • SALUD Y VIDA
      • Alimentación
      • Familia
      • Mujer
    • CIENCIA Y TECNOLOGÍA
    • DEPORTES
    • CULTURA
      • Música
      • Espectáculos

AGN.GT - 2021