Pa le portuaria Santo Tomás de Castilla, Izabal ri’, are jun utzilaj k’olib’alil rech ri poq’san chak meb’il, rech b’antajil xuquje’ rech ri kub’al k’u’x chajinem pa Iximulew ri’. Rumal k’ut sib’alaj xunimarik ri b’anoj k’ayin jastaq pawe aduana ri’, are sib’alaj kumajo jun nim kemonchak tob’anem kumal ri taqawokajilal ri’, ri b’anoj tzukunem chi rij ri’, jacha ri b’anoj taq toq’anik b’anoj k’ay ri’ xuquje’ pa le uk’ak’arsaxik uwach ri chak taqanem aduanero ri’ pa amaq’ tinamit ri’.
La portuaria Santo Tomás de Castilla, Izabal, es un punto estratégico para la economía, la competitividad y la seguridad de Guatemala. Ante el incremento del comercio en esta aduana, se requiere una mayor coordinación interinstitucional, trabajo de inteligencia, así como la aplicación de mecanismos enfocados a la facilitación del comercio y a la modernización del sistema aduanero del país.
Rech kab’antaj uchakuxik ri toq’atal uwach, chi rij wari’ eri Wokom K’amal B’e Amaq’ xuya utzijol rech umajik ri puqtzukunem chajinik kumal ri Fuerza de Tarea ri’ rech Toq’italik ri B’anoj K’ayin Jastaq ri’ xuquje’ rech pa aninaqil kajach uwach pa nimaja k’olib’al ri’ ri chajim kumal ri puq eqa’lenel rech binomio K-9, pa Santo Tomás de Castilla, are la’ k’o nim upatanib’alil rech kaya’ik uchuq’ab’ ri chajinem solinik ri’ xuquje’ ri chajinem pa le portuaria ri’, jeri’ ucholajisaxik kiwach ri kaxonach’ich’ xuquje’ ri choman uq’atexik ri k’eyowal, rech katzukuxik xuquje’ kaq’atexik ri molaj e’ajb’anol k’ax chi’ pa amaq’ tinamit xuquje’ pa nik’aj chik amaq’ib’.
Para cumplir con esta demanda, el Gobierno de la República anuncia el inicio de operaciones de la Fuerza de Tarea para la Facilitación del Comercio, la entrega de instalaciones para el resguardo de los equipos de binomios K-9, en Santo Tomás de Castilla, lo cual representan un avance importante en el fortalecimiento de los controles y las medidas de seguridad portuaria. Asimismo, se hará un perfilamiento de contenedores y gestión de riesgos, para detectar y combatir el crimen transnacional en el territorio nacional.
Eri k’amal b’e amaq’ tinamit Bernardo Arévalo, are xk’ut kiwach ri’, pa sib’alaj xub’ij wi che, pa jun b’anoj chakunem pa suk’ilal, saqilal, ri toq’im uchakuxik ri’ ruk’ jun rilob’alil le Wokom Amaq’, rech b’anik utzilem pa kemon ri’, ruk’ wa’ tajin b’a’ utoq’axik ri uchak umeb’il le amaq’ tinamit ri’.
Rech kab’an k’ak’ che kiwach taq ri puertos xuquje’ ri utiqim rib’ ruk’ taq ri jurujyuquyik ch’ich’ ri’, ri kujaq ub’e ri k’ayinem jastaq pa taq amaq’ib’ pa uwachulew ri’ xuquje’ rech katz’apixik ri kib’e nik’aj nuk’molaj b’anol k’ax, are la’ ri ub’e q’axenik le rajawaxik chi re ri poq’san chak meb’ilem ilom uwach ri’, ri k’o nim uchuq’ab’il xuquje’ ri ya’talil uwach ri’.
El presidente Bernardo Arévalo, quien lideró el acto de presentación, subrayó que mediante un trabajo íntegro, responsable y con una visión de Estado, enfocada en el bien común, se está alcanzando el potencial del país.
Modernizar los puertos y conectarlos mediante una vía férrea, abrirle las puertas al comercio internacional y cerrarle los espacios al crimen organizado son pasos necesarios en el camino de una economía más productiva, más robusta y más resiliente.
Con la presentación de la Fuerza de Tarea de Facilitación del Comercio y la entrega de instalaciones para agentes K-9, se refuerza la seguridad en @santotomasport. 🚢🐕🇬🇹#SeguridadConTransparencia pic.twitter.com/oJtLVZ14Km
— MinGob (@mingobguate) February 5, 2026
Xuquje’ eri k’amal b’e amaq’ tinamit sib’alaj xub’ij che xikik’am kichuq’ab’ kub’al kik’u’x ri rajpatanel ri’, ri amaq’ib’ e k’o apanoq kuk’ ri kemon taq amaq’ib’ nimatinamit rech uwachulew ri e k’o pa Iximulew ri’, ri are la’ k’o nimalaj rutzilal pa le wokom uwach chi’ pa kulewalil ri amaq’ib’ taq nimatinamit ri’. Xuquje’, xub’ij che ri rutzilal kemon tob’anik ri’ rumal ri Wokom Amaq’ rech ri Estados Unidos rech América ri’, ub’anom jun upatanib’al pawe ub’anik k’ak’ kiwach taq ri puertos rech ri amaq’ tinamit ri’.
También destacó el mandatario que se ha fortalecido la confianza de los socios, países vecinos y aliados internacionales hacia Guatemala, lo cual tendrá un impacto positivo en la construcción de un futuro compartido a nivel regional. Además, expresó que la cooperación respetuosa del Gobierno de los Estados Unidos, ha sido fundamental durante este proceso de modernización de los puertos del país.
Eri ministro rech Gobernación, Marco Antonio Villeda, xub’ij che are kab’an ri jun pueto ri sib’alaj chajim rech pa amaq’ tinamit ri k’o ub’anikil.
Chi rij ri chajinem portuaria ri’, eri ajpatanel xub’ij che are jun uwach k’olib’al che ri kechoman e k’i q’atb’al tzij chi rij, are la’ jun chak chi kumal ri kemon winaqilal, che ri man xaq ta utukel kuchakuj ri’, xane’ are ruk’ kemonchak ri’, ruk’ ucholb’al chak xuquje’ ruk’ ri b’anoj puqtzukunem ri’.
K’a pa le Ministerio rech Gobernación xuquje’ pa kichakuninem ri unidades especializadas rech ri Wokajil Ajchajin Tinami , rech e k’o ri’ pa rachoch ri portuarias ri’”, xcha’.
Asimismo, el ministro de Gobernación, Marco Antonio Villeda, afirmó que se hace un puerto más seguro para un país más fuerte. Sobre la seguridad portuaria, el funcionario señaló que es un espacio físico donde confluyen múltiples autoridades, lo cual es un reto multisectorial que no se resuelve con esfuerzos aislados, sino con cooperación, planificación y disciplina operativa.
Desde el Ministerio de Gobernación y por medio de las unidades especializadas de la Policía Nacional Civil se está presente en las instalaciones portuarias, expresó.
Rumal ri’, eri taqawokajnel rech ri Ya’olchajinem pa Amaq’ xuya utzijol che ri Subdirección General rech Análisis rech Información Antinarcótica (SGAIA) xuquje’ ri División rech Protección rech Puertos, Aeropuertos xuquje’ Puestos Fronterizos (Dipafront) ri’, pa keb’ oxib’ q’ij ri’ are jun ka’ok le Dirección Antinarcótica xuquje’ Seguridad Fronteriza (DASF).
Ilom uwach ri uchak ri’: rech kuq’atij uwach ri k’eyowal naj kape wi pa amaq’ib’ taq nimatinamit pa uwachulew, jacha ri narcotráfico ri’, ri uq’axexik ri uk’u’x b’anob’al awan kunb’alil, ruk’ ri awan k’ayin jastaq ri’. Chi’ kachakux wi, pa kemon uq’atexik uq’atatajik”, xcha’.
Además, el titular de la cartera del Interior informó que la Subdirección General de Análisis de Información Antinarcótica (SGAIA) y la División de Protección de Puertos, Aeropuertos y Puestos Fronterizos (Dipafront), próximamente se constituirán en la Dirección Antinarcótica y Seguridad Fronteriza (DASF).
Su misión es clara: hacer frente a las amenazas trasnacionales, como el narcotráfico, el tráfico de sustancias químicas y precursores, así como el contrabando. Aquí se trabaja, coordina y actúa, aseguró.
Eri nimatat Villeda sib’alaj xub’ij, eri nim kemonchak kumal ri taqawokajil kuk’ ri wokaj winaqilal kechomanik kuya k’ut nim uchuq’ab’ chakunem rech kaq’atexik ri nuk’molaj e’ajb’anol k’ax pa taq amaq’ib’ e k’o apanoq, are jun k’ayewal che ri kunimaj taj ri k’ulb’a’til rech taq amaq’ib’. Xuquje’ sib’alaj xuya utzijol che ri ajeqa’lenel rajchajinelab’ ri fuerza de tarea, jachom kiwach pa taq ri uk’olib’alil portuarios ri’ rech kekemonik, rech uk’amik xuquje’ rech ya’ik ub’ixik kumal pa amaq’ tinamit jeri’ pa taq amaq’ib’ nimatinamit e k’o apanoq, jeri’ rech katerne’xik ri kaxonach’ich’ e rajawaxik.
Eri chajinem man kach’ojin ta ruk’ ri k’ayinem, xane’ are kub’an ri chajinem ri rajawaxik ri’, xcha’.
Además, Villeda destacó que la cooperación interinstitucional e intersectorial fortalece la capacidad de respuesta frente al crimen organizado transnacional, un fenómeno que no respeta límites ni fronteras. Asimismo, subrayó que el personal especializado que integra la fuerza de tarea está distribuido estratégicamente en los recintos portuarios para coordinar, recibir y emitir alertas nacionales e internacionales, así como dar seguimiento a contenedores con incidencia.
La seguridad no está peleada con el comercio, al contrario, la seguridad lo hace posible, concluyó.
Rumal ri’, eri taqawokajnel rech ri Superintendencia rech Administración Tributaria (SAT), Werner Ovalle, xub’ij che ri fuerza de tarea kuya uchuq’ab’ ri chajininem xuquje’ ri k’ayinem rech taq amaq’ib’ pa Iximulew.
Eri jun nim jupuq ajeqa’lenel che ri kub’an ri solinem xuquje’ ri rilik uwach taq ri awan jataq kunb’alil che pa le q’ij kamik kub’an ri chajinem, kuq’atij uwach ri maj tojob’al ri’ xuquje’ ri awan k’ayin jastaqil aduanero ri’, rech kaq’atexik ri releq’axik b’anoj chomab’al k’o winaq ajchoq’e’il.
Por aparte, el titular de la Superintendencia de Administración Tributaria (SAT), Werner Ovalle, afirmó que esta fuerza de tarea fortalece la seguridad y el comercio internacional en Guatemala.
Es un equipo élite que realiza revisiones y exámenes físicos para interceptar ilícitos que actualmente afecta a la seguridad, la defraudación y el contrabando aduanero, las violaciones a los derechos a la propiedad intelectual.
Eri superintendente xub’ij, eri jun jupuq ajeqa’lenel xuquje’ ketob’an pa taq ri puqtzukunem kab’an pa taq muelles, nimajukub’ xuquje’ pa taq kitak’alib’al, jeri’ pa taq ri solinem chi uwach taq nimaja che e tak’ab’em wi, eri b’anik kemonchak rech utz’ib’axik ilom uwach ri chajinem ruk’ taq rayos X, xuquje’ rech kasolixik pa jujun taq nimaja ri’. Xuquje’ xub’ij che k’o nim upatanib’al ri katob’anik taq ri agencias estadounidense rech ya’ik uchuq’ab’ ri b’anoj chajinem pa taq uk’olib’al portuarias ri’ rech ri amaq’ tinamit.
El superintendente indicó que, este grupo élite también apoyará las operaciones desarrolladas en muelles, buques y fondeos, así como en las inspecciones a los patios de contenedores, la coordinación de registros de monitoreo en rayos X, y las verificaciones en los módulos, entre otros. Además, destacó la importancia del apoyo de las agencias estadounidenses para el fortalecimiento de los controles en las zonas portuarias del país.
Eri unidades K-9 / Unidades K-9
Eri b’anoj solinem are sib’alaj rajawaxik kab’anik rech kariq ri k’ayowal ri’, rech kataqixik uriqik. Ruk’ wa’ are kich’ak ub’anik jun utz solihnem, ri k’o utz upatanil xuquje’ ri k’o utz uq’atexik ri’. Rumal ri’, eri ministro Villeda, sib’alaj xub’ij che k’o nim upatanib’al ri kichakunik ri wokaj ajchajinel rech Binomio K-9, ri k’o jun rajk’amol b’e ruk’ jun tz’i’ ajtzukunel, rech ri utzukuxik ri awan kunb’al ruk’ ri nik’aj chik awan jastaqil kunb’al.
Las supervisiones deben identificar riesgos a tiempo, para que la inspección sea precisa. Con ello se gana más control, credibilidad y mejores resultados. En ese sentido, el ministro Villeda, destacó la importante labor que desempeñan los equipos de Binomios K-9, integrados por un guía y un perro policía, para la detección de narcóticos y sustancias ilícitas.
Pa le tak’alib’al portuaria ri’ xjaq wi uwach jun utzilaj k’olib’al rech kek’ejeb’ wi ri binomios K-9, ruk’ nimaja xuquje’ k’olib’alil rech ke’uxlan wi reqa’lenel ri PNC, are utz ri kub’anoj rech kakib’an kichakunik pa aninaqil pa le e kesik’ix wiri’. Ruk’ wa’ k’o nik’aj ub’anik chak kakich’ob’o rech chajinem xuquje’ rech b’anik ri puqtzukunem. Eri chajininem ri’ are ub’anik jun uchomab’al ri amaq’ tinamit ri’, rech chajim tob’am uwach ri awan k’ayin jastaq rech tob’am uwach ri k’ayinem ri’.
En la terminal portuaria se inauguró un espacio adecuado para el resguardo de los binomios K-9, así como cuadras y áreas de descanso de agentes de la PNC, lo cual mejora la capacidad de reacción al momento de requerir su presencia. Con ello se gana más capacidad de respuesta y capacidad operativa. La seguridad es una decisión de país, proteger la economía lícita y proteger el comercio.
Pa le b’anoj nim chomanem ri’ xuquje’ xjach uwach ub’ixik ri chak xb’an kowonem ruk’ xb’an rumal ri taqom chakunem rech ri Empresa Portuaria Nacional (Empornac) xuquje’ ruk’ kuwach ri ajchajin tinamit ri katob’an ri’ pa le b’anik ri chak pa saqilal kub’al k’u’x. Xuquje’, eri q’atb’al tzij ri xkisolij ri jun kaxonach’ich’, kumal ri reqa’lenel wokajil chajin tinamit, jeri’ kumal rajchakunel ri SAT, xuquje’ kumal ri rech portuarias ri’, kumal nik’aj chik.
Durante esta ceremonia también se presentaron los logros obtenidos por la administración de la Empresa Portuaria Nacional (Empornac) y cómo la presencia policial contribuye a una labor transparente y segura. Además, las autoridades participaron en la inspección de un contenedor, realizada por personal las fuerzas policiales, así como de personal de la SAT, y de la portuaria, entre otros.
Lea también:
PNC captura a presunto responsable de secuestrar a niño de 2 años
lr/rm













